Leiders van buiten succesvol, van binnen in brand
Leiders kunnen aan de buitenkant uitstekend functioneren, terwijl de beschikbare ruimte om spanning op te vangen steeds kleiner wordt. Resultaten zijn goed, besluiten worden genomen en de organisatie draait door. Maar ondertussen kost herstel meer tijd, blijft spanning langer hangen en worden twijfel en onzekerheid steeds vaker alleen gedragen.
Juist daar kan executive coaching een belangrijke rol spelen.
Niet door de spanning van een leider over te nemen of direct oplossingen aan te dragen, maar door een relatie te creëren waarin iemand kan vertragen, waarnemen, reflecteren en opnieuw kiezen.
Dat is de essentie van co-regulatie.
Wat is co-regulatie?
Co-regulatie beschrijft hoe mensen zich in contact met elkaar relationeel afstemmen. Rust en stressherstel ontstaan namelijk niet uitsluitend door zelfregulatie. Ook de kwaliteit van de relatie waarin iemand zich bevindt, speelt een rol.
Binnen executive coaching betekent dit dat coach en coachee zich op elkaar afstemmen, waardoor spanning en emoties beter hanteerbaar kunnen worden. De coach neemt de regulatie niet over, maar brengt aanwezigheid, rust en opmerkzaamheid in de relatie.
Het uiteindelijke doel is juist het versterken van het zelfregulerend vermogen van de leider.
De vraag achter de vraag
Een bestuurder kwam bij Stephen met een ogenschijnlijk heldere coachvraag:
‘Ik wil steviger worden.’
Hij functioneerde goed, maar één kritische vergadering met zijn raad van toezicht bleef hem achtervolgen. Hij sliep slechter, piekerde en begon aan zichzelf en zijn geschiktheid voor zijn functie te twijfelen.
De verleiding is dan groot om onmiddellijk te gaan werken aan stevigheid, overtuigingskracht of communicatie.
Maar soms ligt de werkelijke ontwikkelvraag ergens anders.
Tijdens het gesprek werd zichtbaar hoeveel spanning deze bestuurder al maanden grotendeels alleen droeg. Door niet te versnellen, maar juist te vertragen, ontstond ruimte voor wat onder de oorspronkelijke coachvraag lag.
Vijf signalen van leiderschap onder druk
Uit het onderzoek naar florerend leiderschap onder druk komen vijf signalen naar voren die relevant kunnen zijn wanneer langdurige druk het functioneren van een leider begint te beïnvloeden.
1. De beschikbare bandbreedte neemt af
Een leider kan nog steeds goed functioneren, terwijl de herstelcapaciteit al afneemt. Spanning blijft langer hangen, irritaties ontstaan sneller en herstellen kost meer tijd.
Een belangrijke vraag wordt dan:
Wat draag je inmiddels structureel waarvoor onvoldoende herstel tegenover staat?
2. Succesvolle patronen schieten door
Ambitie, verantwoordelijkheidsgevoel, daadkracht en hoge standaarden kunnen belangrijke kwaliteiten van succesvolle leiders zijn.
Onder druk kunnen juist die kwaliteiten doorschieten.
Daadkracht wordt vasthoudendheid.
Verantwoordelijkheid wordt controle.
Hoge standaarden worden perfectionisme.
De uitdaging is niet om deze kwaliteiten weg te nemen, maar om te herkennen wanneer ze hun kracht beginnen te verliezen.
3. Besluitisolatie neemt toe
Hoe groter de verantwoordelijkheid, hoe minder vanzelfsprekend het soms wordt om twijfels en onzekerheden openlijk te delen.
Leiders verwerken moeilijke besluiten alleen, slikken twijfels in en missen mensen met wie zij zonder directe consequenties kunnen onderzoeken wat hen werkelijk bezighoudt.
Een executive coach kan hier relationele tegenkracht bieden: spiegelen, bevragen en perspectieven openen, zonder de rol van beslisser of adviseur over te nemen.
4. Het lichaam weet het soms eerder dan het hoofd
Slaapproblemen, vermoeidheid, een hoge ademhaling of voortdurende alertheid kunnen signalen zijn dat de beschikbare bandbreedte onder druk staat.
Daarom luisteren we in executive coaching niet uitsluitend naar het verhaal. Ook tempo, stiltes en waarneembare spanning kunnen relevante informatie geven.
5. De leider valt steeds meer samen met zijn rol
Bij langdurige druk kan de afstand tussen persoon en functie kleiner worden.
Kritiek op een besluit voelt dan als kritiek op de persoon. Een professionele tegenslag raakt niet alleen het handelen, maar ook het zelfbeeld.
Juist dan is het waardevol opnieuw ruimte te maken tussen wie iemand is en de rol die iemand vervult.
Van co-regulatie naar zelfregulatie
Goede executive coaching creëert geen afhankelijkheid. Het tegenovergestelde is het doel.
In eerste instantie kan de aanwezigheid van de coach bijdragen aan rust en reflectieruimte. Vervolgens leert de leider spanning steeds eerder zelf herkennen, verdragen en reguleren.
Samen waarnemen → bewust worden → zelf herkennen → zelfstandig reguleren → opnieuw kiezen.
Professionele co-regulatie betekent dus niet dat de coach spanning wegneemt, problemen oplost of verantwoordelijkheid overneemt.
De coach creëert tijdelijk de ruimte waarin een leider weer zelf kan waarnemen en kiezen.
Drie vragen voor leiders onder druk
Wie wil onderzoeken hoe groot zijn of haar beschikbare bandbreedte momenteel is, kan beginnen met drie vragen:
1. Waar verlies ik energie die ik onvoldoende terugwin?
2. Welke kwaliteit heeft mij succesvol gemaakt, maar zit mij onder druk soms in de weg?
3. Met wie bespreek ik datgene wat ik liever niet met mijn directe omgeving deel?
Duurzaam leiderschap gaat niet alleen over blijven presteren wanneer de druk toeneemt. Het gaat ook over het vermogen om spanning tijdig te herkennen, ruimte voor reflectie te creëren en bewust te blijven kiezen.
Dat is een belangrijke voorwaarde om als leider niet alleen te functioneren, maar duurzaam te blijven floreren.
Lees het volledige vakartikel
Dit artikel is gebaseerd op het kwalitatieve masteronderzoek van Stephen Steijger aan de Vrije Universiteit Amsterdam naar florerend leiderschap onder druk. Hiervoor werden negen executives en zes ervaren executive (team)coaches geïnterviewd.
Het volledige artikel ‘Coach als co-regulator van leiders onder druk’ verscheen in september 2026 in het Tijdschrift voor Coaching.
